Een onderneming starten met een zakenpartner is vergelijkbaar met een huwelijk. Zolang de visies overeenkomen en de winsten stijgen, is er zelden wrijving. Maar wanneer de resultaten tegenvallen, de strategie wijzigt, of er wantrouwen ontstaat over de financiële gang van zaken, kan de sfeer in de boardroom in rap tempo omslaan in een juridische loopgravenoorlog. Een impasse in de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA) of het bestuur is levensgevaarlijk: besluiten worden niet meer genomen en de continuïteit van uw onderneming komt direct in gevaar.
Als regulier overleg faalt en bemiddeling geen optie meer is, biedt het Nederlandse ondernemingsrecht een uiterst krachtig en gespecialiseerd wapen: de gang naar de Ondernemingskamer (OK) van het Gerechtshof Amsterdam via de zogeheten enquêteprocedure.
De Enquêteprocedure: Gegronde redenen voor twijfel
De enquêteprocedure is primair bedoeld om de gezonde verhoudingen binnen een onderneming te herstellen en wanbeleid aan te pakken. Als aandeelhouder (met ten minste 10% van het geplaatste kapitaal, of een nominale waarde van minimaal €225.000) kunt u de OK verzoeken om een onafhankelijk onderzoek in te stellen naar het beleid en de gang van zaken binnen de BV.
De drempel voor de OK om dit verzoek toe te wijzen, is dat er sprake moet zijn van "gegronde redenen om te twijfelen aan een juist beleid of een juiste gang van zaken". Dit kan variëren van het stelselmatig negeren van informatieverzoeken van aandeelhouders en belangenverstrengeling door de bestuurder, tot een complete bestuurlijke impasse (de zogenaamde 'deadlock' situatie).
De strategische verrassingsaanval: Onmiddellijke Voorzieningen
Een onderzoek kan maanden duren, tijd die uw onderneming vaak niet heeft. Daarom is het meest strategische onderdeel van deze procedure het verzoek om onmiddellijke voorzieningen. De OK kan, nog vóórdat het daadwerkelijke onderzoek start, direct en verstrekkend ingrijpen in de onderneming om de rust te herstellen.
Deze voorzieningen kunnen ongekend zwaar zijn. De Ondernemingskamer kan onder meer besluiten tot:
- Schorsing of ontslag van de zittende bestuurder(s), waardoor uw dwarse zakenpartner per direct de beslissingsbevoegdheid verliest.
- Benoeming van een onafhankelijke ('super') bestuurder, vaak een ervaren advocaat of oud-ondernemer, die de doorslaggevende stem krijgt en uitsluitend het belang van de vennootschap dient.
- Tijdelijke overdracht van aandelen aan een beheerder, waardoor het stemrecht van een saboterende aandeelhouder wordt geneutraliseerd.
Wanbeleid en Bestuurdersaansprakelijkheid
Fase twee van de procedure betreft het daadwerkelijke onderzoek door een door de OK aangestelde onderzoeker. Blijkt uit dit rapport dat er daadwerkelijk sprake was van wanbeleid? Dan kan de OK definitieve voorzieningen treffen, zoals het definitieve ontslag van een bestuurder of de vernietiging van specifieke besluiten.
Een vaststelling van wanbeleid door de OK is bovendien vaak de perfecte opstap voor een vervolgprocedure inzake bestuurdersaansprakelijkheid in privé. Als vaststaat dat een bestuurder het bedrijf welbewust heeft geschaad, kan de aandeelhouder of de vennootschap de hierdoor geleden schade vaak succesvol verhalen op het privévermogen van deze bestuurder.
Strategisch advies voor de aandeelhouder
De dreiging van een enquêteprocedure en de bijbehorende, vaak kostbare, onmiddellijke voorzieningen werkt in de praktijk uitstekend als een strategisch breekijzer. Het voorbereiden van het verzoekschrift en het aanzeggen hiervan (de wettelijk verplichte bezwarenbrief) dwingt de tegenpartij vaak alsnog naar de onderhandelingstafel.
Mijn advies is om niet te wachten tot de onderneming volledig is stilgevallen. Zodra de verhoudingen onherstelbaar beschadigd raken, zet ik een tweesporenbeleid in: we dwingen een schikking (zoals een buy-out of sell-out van de aandelen) af onder de reële en tastbare dreiging van een ingreep door de Ondernemingskamer. Zo behoudt ú de regie, en wordt de onderneming beschermd tegen verdere schade.
